28 lutego 2010

Wielka Dziewczyna




Justyna Kowalczyk, najlepsza długodystansowa narciarka świata, najlepsza zawodniczka w historii polskich sportów zimowych. Wielka Góralka dopięła swego ku naszej radości i na naszą chwałę. Pięknie jest!



27 II 2010 roku - Złoty medal olimpijski w biegu na 30 km.



Gorce i Sądecki to piękna ziemia. Tam, w paśmie Turbacza, Lubania, Radziejowej i Jaworzyny, najdłużej utrzymywał się zawsze opór przeciwko najeźdźcom. Tam też, przełażąc nasze góry wzdłuż i wszerz, nigdy nie spotkałem się z niechęcią, czy pogardą. Kocham tą ziemię, jakby była moja. A teraz kocham jeszcze bardziej. :-D



Polecam lekturę: Uparta baba spod Turbacza

27 lutego 2010

Poeci niedoboru


Widzicie pogodę za oknem? Myślicie – wiosna. A wiecie, że wiosna to czas umierania? Spójrzcie w statystyki. Wprawdzie miesiącem – koszmarem jest kwiecień... Jednak w tym roku post nam wypada w marcu, dlatego dokonamy małego przesunięcia i pozwolimy sobie na chwilę zatrzymać się nad śmiercią właśnie teraz.

Nikt z nas nic nie wie o śmierci. Gdy się dowiemy, nie będziemy mogli już nikomu tej wiedzy przekazać. Nasze obcowanie z nią kończy się tym, jak ją witamy, a nie poznaniem jej. Powitanie zaś, to spektakl, który mniej lub bardziej świadomie odgrywamy przed tymi co zostają. Albo – unieśmiertelniamy się tym, odradzamy i dodajemy im siły, albo... Zasłona milczenia.
Drugi wymiar śmierci to strata. Każda boli, nie każda tak samo. Najokrutniejsze bywają śmierci kochanków i śmierci dzieci. Jeśli rodzice mają z tymi dziećmi więź szczególną – wówczas taka śmierć przekształca rodzica w zupełnie innego człowieka. Przy osobach ukochanych związku równego – ona i on – też ten proces zachodzi, choć jego konsekwencje dla świadomości wydają mi się odmienne. Tu poszukujemy wciąż osoby utraconej. Tam – wiemy, że nic już odnaleźć nie zdołamy. Zatem stan beznadziejny.

Psychoterapeuci środowiskowi, psycholodzy opisują, znajdują ścieżki wyjścia.
Są jednak stany, których żaden magik zgłębić nie zdoła. Tak, jak nie wytłumaczy mi żaden psycholog przyczyn dla których dany obraz, nigdy nie widziany i nie wyobrażony, wywołuje we mnie bardzo silne doznania z reakcją fizjologiczną włącznie, tak samo nie zdoła zrozumieć i wytłumaczyć tych braków. A tym bardziej im zaradzić.

***

Jeśli gdzieś szukałbym zrozumienia to w dziełach literackich. A konkretniej poezji poprzez jej balansowanie między pojęciem a doznaniem. Wszak w takich chwilach galopady myśli przeplatają się ze stanem głuchej studni, z której nic nie słychać i w której wszelkie sygnały z zewnątrz – zanikają. Tylko poezja takie stany wytarza i tylko ją można w takich stanach czytać, bez utraty kontaktu z dziełem literackim.

W naszej poezji mieliśmy wyjątkowe szczęście. Dwu ludzi o genialnej wrażliwości i takim talencie doświadczyło miażdżącego męską psychikę ciosu, jakim jest utrata ukochanej córki. Jak z fermentującego owocu powstaje wino, tak z ich sfermentowanych dusz wypływały utwory...

Obudziłem dobrego pisarza,
byłem trochę zawiany;
to się zdarza,
jestem z tego przesadnie znany.

Obudziłem go w dobrym celu
i wiersz położyłem obok,
powiedziałem mu: „Przyjacielu,
patrz: obłok,

przyjrzyj się, to moja córka,
widzisz, fruwa,
spójrz – takie same piórka...”
i łeb mi się mgłą zasnuwa...

A ja z tej mgły chcę uciec
w jasność,
powrócić do jasności, powrócić,
zasnąć.

Jasność, Władysław Broniewski, z tomu: Anka, 1956


26 lutego 2010

Kiedy powrócisz 27




No i jest - tym razem to ja się spóźniłem.
- Ależ śliczny ten piesek. Cześć! - wita mnie radośnie.
- Pewnie, że śliczny, bo mój - zauważam z pełną namaszczenia powagą. - Pan śliczny, to i pies się stara dostosować.
- Jaki pan skromny.
- Cóż ja na to pocznę? Skromność to moja druga natura.
- A pierwsza? - wpatruje się we mnie kasztanowymi oczyma
- Wdzięk i uroda – odpowiadam bez chwili wahania. Ta błazenada rozbawiła ją na całego, więc dopiero po pewnym czasie, zwraca się do mnie z pytaniem.
- Jak minęła niedziela?
- Całkiem przyjemnie, ale fiołki się zmarnowały. Nie raczyłaś Pani zagościć w tych stronach sobotnim popołudniem...
- Byłam w niedzielę na długim spacerze z siostrą w Parku Potulickich. A w sobotę mieliśmy zjazd rodzinny. Bardzo męczące.
- Fakt. U mnie w domu człowiek non stop czuje się jak na rodzinnym zlocie. Jak dowali koleżanek i kolegów, to tracę rachubę czyje to mieszkanie.
- Przynajmniej masz wesoło. U mnie wesołość jest czasem tak wymuszona, że już wolę jak siedzą z ponurymi minami.
- Ponure miny bywają zabawniejsze niż kawały.
- To prawda. A tak w ogóle, to byłeś dzisiaj w szkole? - zmieniła nagle temat rozmowy.
- Czemu nie? Nawet upolowałem czwórkę z geografii.
- O, to gratuluję. Widzisz, jak chodzisz do szkoły od razu widać efekty.
- Niezupełnie. Efekty widać, bo geografica daje mi fory. Tak generalnie, to efekty są jak zawsze – umiarkowane.
- A ja już nie mogę się doczekać, kiedy wrócę do szkoły.
- Szalona dziewczyna. Kiedy ma to nastąpić?
- Zwolnienie kończy mi się w niedzielę 3 maja. Jeśli badania kontrolne, te z zeszłego tygodnia wyjdą dobrze, to obiecali, że od czwartego będę mogła wrócić do szkoły.
- To od jak dawna masz labę?
- Nie do końca labę... w czasie dłuższych pobytów uczyliśmy się w liceum przy szpitalu. Tyle, że niezależnie, kto gdzie chodził wszyscy byliśmy w ogólnej. Teraz będę musiała od nowa wszystko odrabiać. Od początku semestru nie mam żadnych ocen, więc będzie sporo pracy. Trochę mnie to przeraża.
- Dasz sobie radę – pocieszam dziewczynę. - Jesteś na pewno pilną uczennicą.
- Nie do końca taką pilną. Ale chcę wreszcie pójść do nowej szkoły.
- Nie będziemy się wtedy widywali... Chociaż nie. Wiem! W dni wagarowania będę odprowadzał cię do szkoły. Mogę nosić ci tornister jak chcesz.
- Obawiam się, że to niemożliwe – zaśmiała się rozbawiona – Do szkoły odwozi mnie tata..
- Tak... a przywozi?
- Wracam pociągiem.
- No widzisz. To po szkole możesz wpadać do mnie, żebym cię odprowadził.
- Jesteś niepoprawny. Zobaczymy jak to będzie.

25 lutego 2010

Skażeni izmami


Być może się mylę, ale to właśnie niechęć współczesnych twórców do treści, lub zamykanie się w jej wąskich, jednoznacznych kręgach, stanowi główną przyczynę utraty kontaktu między artystami a odbiorcą. Nie masowym, gdyż ten zawsze wybierze sztukę bazaru. Lecz tym szukającym głębszych treści, za to bez siłowego ustawiania go w ograniczonej grupie ideologicznej.


Wieża Babel, Peter Brueghel Starszy, 1563

Treść sztuki tym się różni od treści propagandy, iż dostrzega różne punkty spojrzenia na tę samą prawdę. Wszelkie „-izmy” tylko przypieczętowują ten rozbrat twórców z odbiorcami. Ci pierwsi powoli zaczynają to rozumieć, problem w tym, że nawet jeśli chcą ów pat przełamać, to zaczyna nam brakować uniwersalnego języka komunikacji. Symbole czytelne dla mnie mogą być bełkotem dla mego rozmówcy i na odwrót.

24 lutego 2010

Kiedy powrócisz 26

Równie wysokie notowania ma nauczycielka od rosyjskiego, której gośćmi jesteśmy na następnej godzinie. Niewysoka, nierzucająca się w oczy, nieszczególnie gadatliwa stara panna, ze zrozumieniem podchodząca do naszej wrodzonej awersji, jaką żywimy do języka Lenina. Gdy obejmowała klasę po kilkumiesięcznej przerwie w nauczaniu, spowodowanej chorobą poprzedniej rusycystki, zbudowawszy tonem swego głosu dramatyczną atmosferę przestrzegała:
- Chłopcy! Jak się nie będziecie uczyć, to postawię wam trójkę na koniec semestru...
- Bajka. Już może pani stawiać – zakrzyknął głęboko poruszony tą informajcą Siwy wywołując powszechną wesołość.

Ostatnia lekcja to wspomniana matma. Oddajmy Asi i Kasi cześć: z tej lekcji lepiej uciec niż przyjść na nią nieprzygotowanym. Niestety, taka ucieczka nie zostanie nam zapomniana. Pamięć bowiem to jedna z mocniejszych stron pani Lewińskiej.
Obok wykładów z algebry i geometrii Jolanta Lewińska to przede wszystkim lekcje dobrego wychowania.
- Mówi się słucham, a nie „co?“.
- Czy panie równie dużo czasu poświęcają matematyce co makijażowi?
- Może ci, Andrzejku, pożyczyć na fryzjera? Długie włosy z reguły noszą dziewczęta.
- Nawet jeśli się na mnie gniewacie, to wypada widząc nauczyciela powiedzieć mu „dzień doby“, zamiast chować się po krzakach. Nauczyciele nie gryzą, a kultura nie boli.
- Gdy rozmawiasz z kobietą, nie trzymaj rąk w kieszeni.
- Sławku! Człowiek uśmiecha się dyskretnie, zamiast porykiwać niczym źrebię.
- Czy ja wam nie przeszkadzam?

Po matematyce szkolny poniedziałek dobiega końca. Ferajna rozłazi się do domów a ja nie wiele myśląc zgarniam psa i ruszam w kierunku Utraty. Jednej z najsłynniejszych polskich rzek, z czego nie do końca zdają sobie sprawę sami Polacy.
Serio, serio. Są co najmniej dwa powody tej światowej sławy: pierwszym jest Fryderyk Chopin, drugim niewyobrażalny smród.



Frycek, bo się tu w okolicy urodził. A smród, bo choć w końcu XX wieku kanalizacja średniej wielkości miasta nie jest jakimś szczególnym sukcesem, to dla naszych włodarzy jest to przeszkoda nie do pokonania. Zresztą. Wszędzie w świecie ścieki wędrują do oczyszczalni, a dopiero po oczyszczeniu do rzek. U nas wymyślono inny patent. Najpierw wpuszcza się nieoczyszczone gówna do rzeki, oczywiście przed miastem – jakże by inaczej. A oczyszczalnię może ktoś kiedyś pobuduje – zgodnie z planami – za miastem. Dzięki temu nawet jeśli oczyszczalnia kiedykolwiek powstanie, to i tak miasto żyć musi po wsze czasy w cieniu płynącego szamba.
Podobny patent wdrożyli też rajcy innych gmin leżących nad Utratą. W konsekwencji do Żelazowej Woli, gdzie znajduje się dworek, w którym przyszedł na świat dzielny Fyrcek, dopływa już nie rzeka, lecz niewyobrażalny fajans. Gdy w sezonie turystycznym zjeżdżają tam z całego świata zastępy melomanów, w ich pamięci pozostaje przed wszystkim ów horrendalny smród. Skoro tak wygląda polska kultura wysoka, to czymże jest tu folklor – zastanawiają się zapewne cudzoziemscy przybysze. Na szczęście ludzie u nas do smrodu podchodzą z przymrużeniem oka. W końcu, kto komu każe łazić latem nad Utratą?
A ja - proszę. Nie tylko łażę, ale od dni kilku nie znam cudowniejszego miejsca w moim mieście niż przylegająca do smródki szutrówka. Gdy pies wyszukuje w nadrzecznych krzakach jakiegoś syfu do zjedzenia, ja wypatruję pewnej dziewczyny.

23 lutego 2010

Między mnichem a neandertalczykiem



Malowidła skalne w Lascaux, ok 15 000 - 13 000 p.n.e.


Nasycenie obrazów treścią literacką zmieniało się na przestrzeni wieków. Jeśli dokonamy radykalnego i nieco z przymrużeniem oka zdefiniowanego uproszczenia, to sztuka współczesna i prymitywne rysunki naskalne znalazłby się obok siebie na jednym skraju skali: „obraz wzbogacony o treści literackie kontra ornament, tudzież sama forma”.


Kobieta siedząca w fotelu, Picasso 1913

Na drugim skaju – jakże pięknie treściowo – sytuowałby się późne wieki średnie. Raz jeszcze powtórzę: to zabawa nie analiza naukowa. Ale nie pozbawiona oparcia w realiach, jak każda zabawa, o czym doskonale wiedzą miłośnicy RPG, czy zaawansowanych gier strategicznych.
Tak więc jaskiniowiec i malarz współczesny pozwalają sobie na co najwyżej jedną, przeważnie dość siermiężnie zakomunikowaną treść. Za to autor późnego średniowiecza nie zaczynał malowania, jeśli nie miał do opowiedzenia rozbudowanej historii.


Pocałunek Judasza, Giotto, 1304-1306